Haber Merkezi
Türkiye’nin sanayileşme hamlesinin en büyük sembollerinden biri olan Keban Barajı, sadece bir beton yığını değil, Anadolu’nun kaderini değiştiren dev bir projedir. Peki, temelleri atıldığında “Bu kadar betonla fabrika kurulur” diye eleştirilen ancak açıldığında Türkiye’nin elektriğinin %20’sini tek başına karşılayan Keban Barajı ne zaman yapıldı? İşte Fırat Nehri’ne vurulan ilk büyük gemin hikayesi.
Keban Barajı Ne Zaman Kuruldu?
Elazığ’ın Keban ilçesinde, Fırat Nehri üzerinde kurulu olan bu devasa yapının fikir babası, 1936 yılında bölgeyi inceleyen Elektrik İşleri Etüt İdaresi’ydi. Ancak projenin hayata geçmesi yıllar aldı.
Keban Barajı inşaatı 1965 yılında başladı. Tam 9 yıl süren zorlu bir çalışmanın ardından 1974 yılında enerji üretimine başladı. Bu tarih, Türkiye enerji tarihi için hayati bir öneme sahiptir. Tıpkı Osmanlı döneminde İstanbul’a elektriğin gelmesi ve Silahtarağa Santrali’nin kurulması nasıl bir devrim yarattıysa, Cumhuriyet döneminde de Keban Barajı aynı etkiyi yaratarak sanayinin çarklarını döndürdü.
Sular Altında Kalan Tarih: Ağın ve Çemişgezek
Keban Baraj Gölü oluşurken sadece elektrik üretmedi, aynı zamanda coğrafyayı da değiştirdi. Barajda su tutulmaya başlanmasıyla birlikte nehir yatağındaki pek çok yerleşim yeri ve tarihi eser sular altında kaldı.
Özellikle Keban Barajı altında kalan köyler konusu, bugün bile dalgıçların ve tarih meraklılarının ilgisini çekmektedir. Suların çekildiği kurak dönemlerde, eski minarelerin ve evlerin çatılarını su yüzeyinde görmek mümkündür. Bölgedeki halk için Keban, hem bir aydınlanma kaynağı hem de hatıraların suyun dibine gömüldüğü hüzünlü bir ayrılık olmuştur.
Elbette, Fırat’ın suları yükseldiğinde binlerce yıllık tarih sessizliğe gömülmüş olsa da, bazı yapılar zamana direnmeye devam ediyor. İşte Keban’ın derinliklerinde saklanan sayısız kültür mirasından sadece biri, sular çekildiğinde tüm gizemiyle yeniden gün yüzüne çıkıyor.
Kuraklıkta Ortaya Çıkan Gizem: Hastek Kalesi Baraj sularının çekildiği kurak dönemlerde, Ağın ilçesi sınırlarında bulunan ve normalde sular altında kalan Hastek Kalesi, tüm ihtişamıyla gün yüzüne çıkmaktadır. Fırat Nehri kıyısındaki sarp kayalıkların oyulmasıyla yapılan bu 3 katlı yapı, Hristiyanlık öncesi dönemde bir tapınak ve Doğu Roma döneminde sınır karakolu olarak kullanılmıştır.
Sadece tekneyle ulaşılabilen kalenin içinde, bir eşin kaybettiği karısı “Athenais” için yazdığı hüzünlü bir mezar yazıtı da bulunur. Genellikle alt katları sulara gömülü olan bu tarihi yapı, su seviyesinin düştüğü zamanlarda odaları, galerileri ve mazgal delikleriyle tamamen görünür hale gelerek tarih meraklılarını kendine çeker.
Türkiye Ekonomisine Dev Katkı
Kurulduğu ilk yıllarda Türkiye’nin toplam elektrik üretiminin yaklaşık %20’sini tek başına karşılayan Keban, hidroelektrik enerjinin (HES) amiral gemisi oldu. O dönemde İstanbul ve Ankara gibi metropollerin sanayi çarkları, Keban’dan gelen enerjiyle döndü.
Bugün hala Türkiye’nin en büyük barajlarından biri olma özelliğini koruyan Keban, Atatürk Barajı’ndan sonra en büyük yapay göl alanına sahiptir. Enerji üretiminin yanı sıra bölgedeki balıkçılık faaliyetleriyle de Elazığ ekonomisine can vermeye devam etmektedir.
Kaynaklar:
Proje Detayları: Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü
